Gider, Maliyet, Harcama ve Zarar Kavramları

Gider, maliyet, harcama ve zarar kavramları günlük yaşamda çok kullanılan ekonomik terimlerdir. Ancak, çoğu zaman birbirlerinin yerine yanlış kullanılırlar. Maliyet hesaplamada önemli olan ve çok sık kullanılan bu kavramların her birinin ne anlama geldiğinin bilinmesi ve aralarındaki ilişkilerin ortaya konası önem arz etektedir.

1. GİDER KAVRAMI

Her işletmenin bir kuruluş ya da var oluş amacı vardır. Bunların amaçlarına ulaşabilmeleri için üretim, satış, pazarlama gibi bir kısım faaliyetleri gerçekleştirebileleri gerekir. İşletmeler, bu faaliyetleri sonucunda gelir elde ederek yaşamlarını devam ettirirler. Elde edilen gelirler, ,iletme için gerçekte ekonomik bir faydadır. İşletmelerin türü ne olursa olsun (ticari-üretim-hizmet) yaşamlarını devam ettirebilmek için elde edeceği gelirler yada faydalar karşılığında bazı fedakarlıklara da katlanırlar. BU fedakarlıklar, varlık, hizmet yada bir başka faydanın tüketimi biçiminde gerçekleşir. Burada tüketilen bir faydanın başka bir faydaya dönüşümü söz konusudur. Örneğin, bir işletme üretim faaliyetini gerçekleştirebilmek için; hammadde, malzeme, işçilik, enerji gibi bir kısım varlık unsurları tüketir. Aynı şekilde bir ticaret işletmesi de ticari faaliyetini sürdürebilmek için; kira, elektrik, su, malzeme vb. fedakarlıklara katlanmak zorundadır. Katlanılan fedakarlıkların ekonomik faydanın elde edilmesindeki katkısı, doğrudan olabileceği gibi dolaylıda olabilir.

Bu açıklamalar ışığında gideri şu şekilde tanımlayabiliriz.

Gider, işletme faaliyetlerini yürütebilmek için yapılan ve belli bir döneme ait olan varlık ve hizmet tüketimlerinin parasal ifadesidir.

Varlık ve hizmet tüketimlerinin gider olarak nitelendirilebilmesi için, yukarıdaki tanımdan da anlaşılacağı üzere, iki önemli unsur söz konusudur.

a) Tüketimin işletme faaliyetlerinin yerine getirilmesi için yapılmış olması gerekir. İşletme faaliyetlerinin yerine getirilmesi için zorunluluk arz etmeyen tüketimler, gider olarak ifade edilmezler. Bu, yapılan tüketimin bütününü kapsayabileceği gibi normal ölçüleri aşan kısmıyla da ilgili olabilir. Örneğin, üretim faaliyetlerini gerçekleştirmek için yapılan hammadde tüketimibir giderdir. Ancak, depodaki hammaddenin çeşitli nedenlerle değersiz hale gelmesi, bir tüketim yada mevcut faydanın yok olması anlamına gelse de, gider değildir. Aynı şekilde, verimsiz bir çalışmanın sonucu olarak normal ölçülerin üzerinde yapılan hammadde tüketimleri de gider olarak kabul edilmez. Dikkat edileceği gibi, gider ekonomik faydaya dönüşen bir tüketimi ifade etmektedir.

b) Tüketimin belli bir döneme ait olması gerekir. Tüketim,n gider sayılabilmesi için, dönemlerle ilişkilendirilmesi gerekir. Döneme ait olmayan tüketim gider olarak nitelenemez. Örneğin, gelecek dönemlere ait peşin ödenmiş bir kira, ödemenin yapıldığı dönemin gideri değildir. Kira için yapılan peşin ödeme, gerçekte gelecek dnemlerde yapılan işletme faaliyetleri için, bugünden bir fayda stoku yaratmaktadır. Stoklanan fayda, gelecekteki belli bir sürede kiraya konu varlığın kullanılması hakkıdır. Bu da, bir gide değil, elde edilen hakkın maliyetidir. Tüketim bu hakkın (yani faydanın) kullanılmasıyla gerçekleştirilecektir. Kiraya konu varlığın sağladığı faydayı bugünden kullanıp (tüketip) kira bedelinin gelecekte ödenmesi, bu durumu değiştirmeyecektir. Örneğin, işletme ocak ayında kiraladığı bir binanın 3 aylık kira bedelini mart ayının sonunda ödeyebilir. Bu durumda, kira sözleşmesinden doğan fayda ödemenin yapılacağı zamana kadar geçen üç ay içerisinde tüketilmiş olacaktır. Bunun gider dönüşmeside bu dönemde geröekleşmiş olacaktır.

2. HARCAMA KAVRAMI  

Harcama kavramı, çok farklı biçimlerde tanımlanmaktadır.

Harcama, işletme tarafından her hangi bir nedenle para ve para benxeri araçlarla yapılan ödemelerdir.

Ya da,

Bir mal, fayda ve hizmet sağlanması veya herhangi bir edim karşılığı olmaksızın ortaya çıkan bir yükümlülük nedeniyle yapılan ödeme ve borçlanmalardır.

Birinci tanımda temel unsur ödemedir. Ödemede kullanılan araç paradan başka çek ve benzerlerini de kapsamaktadır. İkinci tanımda ise, ödemenin yanında, tüm varlık ve hak terimleri, borçlanmalar ve yükümlülükler de harcama olarak kabul edilmektedir.

3. MALİYET KAVRAMI

Maliyet, belli bir amaca ulaşmak için katlanılan fedakarlıkların parasal ifadesidir.

Dikkat edileceği gibi maliyet kavramı amaçla ya da hedefle ilişkilendirilmektedir. Amaç ise bir sonucu elde edilmesine yöneliktir. Bu nedenle, maliyet kavramının tek başına kullanılması yerine, gerçekleştirmek istenilen amaca göre ifade edilmesi daha anlamlı bulunmaktadır. Bu durumda, katlanılan fedakarlıkların parasal ifadesi gerçekleştşrşlen amacın maliyetini oluşturacaktır. Aynı şekilde, amaç bir mamulün üretilmesi ise bunun için katlanılan fedakarlıklar mamül maliyetini oluşturacaktır.

Maliyet muhasebesinde, maliyet kavramı, genellikle, üretim faaliyeti sonucu elde edilen mamül yada üretim faaliyeti sonucu elde edilen mamül yada hizmet maaliyetleri ile sınırlı tutulmaktadır. bu nedenle, maliyet muhasebesi söz konusu ise, maliyet kavramını aşağıdaki biçimde tanımlamak mümkündür.

Malyet, üretilen mamül ve hizmetler için yapılan fedakarlıkların (varlık, hizmer ve diğer fayda tüketimlerinin) parasal ifadesidir.

Katlanılan fedakarlıkların parasal ifadesinin, hangi aşamada maliyet kavramıyla ifade edileceği, çoğu zaman, bir tartışma konusu oluşturmaktadır. Örneğin, üretime verilen ilk madde ve malzeme yada işçilikler hangi kavramla nitelenecektir. Gider mi yoksa maliyet mi ? nitekim bazı eserlerde; "ilk madde ve malzeme giderleri" ifadesi kullanılırken bazılarında " ilk madde ve malzeme maliyeti" ifadesi yeğlenmektedir.

Bu, maliyet muhasebesi literatüründe yer bulmuş olan iki farklı yaklaşımdan kaynaklanmaktadır.

Birinci yaklaşım, Alman yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda, belli bir dönemde tüketilen varlık, hizmet yada faydanın maliyet değeri gider olarak nitelenir ve bu şekilde kayıtlara alınır. Bunlardan üretimle ilgili olanları, üretilen mamül maliyetinin hesaplanmasında yarı mamül veya mamül maliyetine dönüştürülür. Örneğin, bir malzeme satın alındığında maliyet değeri ile stok hesabına alınır. Bu malzemeler tüketildikçe, tüketilen malzemenin maaliyet değeri, "malzeme gideri" ne dönüşür. Daha sonra bunlardan, mamül üretimi için tüketilenler yarı mamül yada mamül maliyetine dönüşür.

İkinci yaklaşım, Anglosakson yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda, katlanılan fedakarlıklarla amaç arasındaki ilişki baştan kurulur.  Mamul ve hizmet üretmek için yapılan her tüketim bir maliyettir. Bir başka ifadeyle, üretimle ilgili girdilerin teminiyle maliyet doğmuş olur. Bu yaklaşımda gider, tükenmiş maliyetlerle açıklanır. Tükenmiş maliyet ise dönem gelirleriyle karşılaştırılacak giderlerdir. Yani, gider gelir tablosunun bir parçası olup, dönemin kar veya zararının belirlenmesinde, gelirlerden düşülen bir unsurdur. Dolayısıyla, tükenmiş bir maliyetin tekrar maliyete dönüşümü söz konusu değildir. Bu amaçla, mamul üretimi için katlanılan fedakarlıkların sadece o dönemde gelir yaratan kısımları gidere dönüştürülür. Örneğin, satın alınan malzeme maliyet değeri, ‘’Malzeme Maliyeti’’ni oluşturur. Burada malzeme maliyeti için bir tükenme değil, mamul maliyetine dönüşüm söz konusudur. Bu nedenle, gider kavramıyla nitelenmemektedir. Malzeme maliyetinin yüklendiği mamul satıldığında ise, ‘’Satılan Mamullerin Gideri’’ adı altında, maliyeti tükenmiş bir unsur olarak gidere dönüşmüş olur. Malzeme maliyeti,  ancak mamulün satılmasıyla gelir yaratmaya katkı sağlayacağı için bu dönemde gidere dönüşmüş olacaktır.

Yukarıda özetlenmeye çalışılan yaklaşımların, mamul maliyetlerinin sonuçları veya mali tablolar  üzerinde etkisi söz konusu değildir. Sadece kullanılan terminoloji ile ilgilidir.

Tek düzen muhasebe sistemi birinci yaklaşımı tercih etmiştir. Bu nedenle, bu kitapta birinci yaklaşımdaki terminoloji kullanılmıştır.Yani, işletme faaliyetleri için kullanılan varlık ve hizmetlerin maliyet değerleri gider olarak ifade edilecek, bunlardan mamul maliyetini oluşturanlar, maliyet kavramı ile anılacaktır. Satışı yapılan mamullerin maliyet değeri de, ‘’Satılan Mamullerin Maliyeti’’ olarak ifade edilecektir. 

4.ZARAR KAVRAMI

Zarar kavramını farklı biçimlerde tanımlamak mümkündür. Gelir ve gider arasındaki olumsuz fark, ya da, belli bir dönemde işletme faaliyetleri sonucunda varlılarda meydana gelen azalma biçiminde tanımlamak mümkündür.

Yukarıdaki zarar tanımları, daha çok sonuca yönelik tanımlamalardır. Maliyet muhasebesini amaçları açısından, dar kapsamlı bir tanımlamanın yapılması, zararın gider ve maliyet kavramlarıyla farkının ortaya konması açısından yararlıdır.

Zarar, işletme faaliyetlerinin yerine getirilmesi sırasında yapılan gereksiz veya gereğinden fazla (verimsiz) yapılan tüketimlerdir. Bir başka anlatımla, ekonomik fayda yaratmayan, boşa yapılan tüketimdir. Örneğin, depodaki hammaddenin normal kabul edilmeyen nedenlerle, kullanılmaz hale gelmesi ya da yok olması zarardır. Yine, verimsiz bir çalışmanın sonucu olarak, mamul başına tüketilmesi gereken 2 kg hammadde kullanımı yerine 2,5 kg kullanılması gibi zarar boşa yapılan ya da karşılığında ekonomik bir fayda elde edilmeyen tüketimlerin karşılığı için kullanılmaktadır. 

5. GİDER, HARCAMA, MALİYET, VE ZARAR İLİŞKİSİ

Gider, harcama, maliyet ve zarar kavramlarının birbirinden farklı olduğu yukarıdaki açıklamalarımızdan anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, bu kavramlar arasındaki ilişkinin belirlenmesi söz konusu kavramların daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır.

Özetle, bir amaca ulaşmak için yapılan fedakarlıkların parasal tutarı o amacın maliyetini oluşturur. Amaç hammadde temini ise bunun için ödenen alış bedeli ve satın alma giderleri için yapılan ödeme ve borçlanmalar ise harcamadır. Elde edilen hammadde maliyet bedeli ile bilançoda yer alır. Bu hammadde mamul üretimi için tüketildiğinde, gidere dönüşür ve hammadde gideri olarak ifade edilir. Hammadde belli bir amacı, yani mamul üretimini gerçekleştirmek için tüketilmiştir.Bu durumda tüketilen hammaddenin bedeli üretilen mamulün maliyetine dönüşür. Söz konusu hammaddenin bir kısmı depoda gerekli tedbirlerin alınmamsı nedeniyle çürürse, zarara dönüşecektir.

evergi.net

Yorumlar

gayte güsel

MURAT YÜKsel kullanıcısının resmi

gayte güsel

Yeni yorum ekle